Επιμέλεια και Διόρθωση κειμένων (άρθρο 1)

[άρθρο ο] [άρθρο 1] [άρθρο 2] [άρθρο 3] [άρθρο 4] [άρθρο 5] [άρθρο 6]

άρθρο (1) – Εισαγωγή στην “Επιμέλεια και Διόρθωση κειμένων”

Γενικά

Αρχίζει ένα μεγάλο ταξίδι με αυτό το άρθρο. Αυτό, για την «Επιμέλεια και Διόρθωση κειμένων».

Κατ΄ αρχάς να διευκρινίσω ότι δεν είμαι φιλόλογος· απλός χρήστης της γλώσσας και επίδοξος(!) επιμελητής των δικών μου κειμένων. Θα με βοηθήσει σε αυτό το εγχείρημα η θεωρητική γνώση που πήρα από Σεμινάριο που έκανα στο Πανεπιστήμιο Αθηνών με θέμα «Επιμέλεια κειμένων» και η μέχρι στιγμής εμπειρία μου στη συγγραφή. Έχω παρατηρήσει ότι όσες φορές κι αν ελέγξω τα κείμενά μου, πάντα βρίσκω κάποια λάθη που μου ξεφεύγουν –και βάζω στοίχημα ότι θα μου ξεφεύγουν και στο μέλλον. Άρα, για μένα η «Επιμέλεια κειμένων” είναι ένα θέμα που δεν τελειώνει ποτέ· μια συνεχής προσπάθεια να φτάσω το τέλειο, χωρίς να το φτάνω ποτέ. Η γλώσσα είναι ζωντανός οργανισμός και συνεχώς μεταλλάσσεται. Ο γραμματικός – συντακτικός κανόνας του χθες έχει πάψει πολλές φορές να ισχύει σήμερα. Κάποιες λέξεις ή φράσεις που εμφανίζονται στην Νεοελληνική γλώσσα σήμερα, και δεν έχουν γίνει ακόμα αποδεκτές από τα λεξικά -εφ΄ όσον αποδειχτούν ισχυρές στον χρόνο- θα τις δούμε αύριο να φιγουράρουν στα λεξικά μας. Απαράβατοι κανόνες δεν υπάρχουν, αλλά η παραβίαση τους προϋποθέτει τη γνώση τους.

Οι κανόνες είναι κανόνες, αλλά επιδέχονται και τις εξαιρέσεις τους, αν κάποιος θέλει να δώσει ένα άλλο νόημα, ή αν θέλει να εκφράσει τον λόγο του με έναν ιδιαίτερο τρόπο. Σε αυτό το άρθρο δεν προσπαθώ να δώσω γραμματικούς κανόνες, αλλά προσωπικές γνώσεις και εμπειρία η οποία -όσον με αφορά- δεν τελειώνει ποτέ· πάντα θα αυξάνεται· οπότε τα άρθρα τα οποία θ΄ ακολουθήσουν θα επιδέχονται πάντα διόρθωσης και επιμέλειας.

Το θέμα είναι τεράστιο -και έτσι όπως το βλέπω τώρα που το ξεκινάω, μου φαίνεται τρομακτικό- αλλά θα κάνω μια προσπάθεια να παρουσιάσω τα βασικά βήματα τα οποία ακολουθεί κάποιος Επιμελητής.

Για κάθε ανάρτηση θα περιμένω τις αντιδράσεις εκ μέρους σας, αποκλειστικά μέσω του mail: mmoshos@gmail.com

Όταν θα συγκεντρώνω ένα ικανοποιητικό feed back (να ένα πρόβλημα της επιμέλειας το οποίο εξετάζεται σε αντίστοιχο κεφάλαιο -γιατί στ΄ Αγγλικά και όχι στα Ελληνικά;- φιντμπάκ;) από σας, θα ετοιμάζω το επόμενο άρθρο, το οποίο θα είναι συνέχεια του προηγούμενου. Αυτή η ανατροφοδότηση την οποία περιμένω από σας είναι σημαντική, γιατί μόνο έτσι μπορώ να καταλάβω πόση είναι η απήχηση του άρθρου (δηλ. πόσους ενδιαφέρει) και προς τα πού πρέπει να στρέψω την προσοχή μου για τα επόμενα σχετικά άρθρα.

Δεν ξέρω πόσοι ενδιαφέρονται να ταξιδέψουν μέσα στα δύσκολα νερά της Επιμέλειας, αλλά θα ήμουν πολύ χαρούμενος αν είχα και τα δικά σας σχόλια ή τις δικές σας εμπειρίες πάνω στο θέμα.

Είναι ανεξάντλητο θέμα και δύσκολο, αλλά αξίζει να το προσπαθήσουμε.

Ας ξεκινήσουμε με τα βασικά…

Τι είναι η Επιμέλεια Κειμένων;

Στην αρχή έχουμε τον συγγραφέα. Αυτός θα δώσει το πρώτο έναυσμα για να ξεκινήσει η Επιμέλεια. Πρέπει το έργο του να παρουσιαστεί τελικά με όσο γίνεται καλύτερη μορφή. Και αναφέρομαι στη γλωσσική επάρκεια του έργου και στην τυπογραφική παρουσίασή του. Μιλάμε δηλαδή για μια εκδοτική διαδικασία. Άρα, στόχος μας είναι το χαρτί.

Υπάρχουν θεωρητικές και τεχνικές γνώσεις προκειμένου να φτάσει κάποιος στην άρτια παρουσίαση ενός κειμένου.

Για το θεωρητικό κομμάτι θα υπάρξουν πολλά παραδείγματα για την εμπέδωση αυτής της θεωρίας.

Για το τεχνικό κομμάτι θα υπάρξουν πληροφορίες που αφορούν την ηλεκτρονική επεξεργασία των κειμένων.

Όλη μας η προσπάθεια θα εστιαστεί στο τρίπτυχο:

Γλώσσα – περιεχόμενο – τεχνικά χαρακτηριστικά.

Σίγουρα ο επιμελητής πρέπει να κατέχει άριστα την Ελληνική γλώσσα. Τι σημαίνει όμως άριστη ή έστω καλή γνώση της Ελληνικής;

Πρέπει πρώτα να εξετάσουμε θέματα που έχουν να κάνουν με το γλωσσικό μας σύστημα και την ορθή χρήση της Ελληνικής γλώσσας. Θα παρουσιαστούν αντιπροσωπευτικά κείμενα, τα οποία έχουν τις ιδιαίτερες απαιτήσεις τους το κάθε ένα από αυτά. Θα δοθεί η μεθοδολογία, ώστε ο Επιμελητής να προσπελάσει αυτά τα κείμενα και να οριστούν τα τεχνικά κριτήρια τα οποία θα συμβάλλουν στην άρτια εμφάνιση των κειμένων. Με αυτόν τον τρόπο θα διακρίνουμε τα ζητήματα των επιπέδων της γλώσσας.

Η δομή της παρουσίασης θα γίνει προσπάθεια να ακολουθήσει τα τέσσερα πιο κάτω κεφάλαια:

κεφάλαιο 1

Εισαγωγή στην «Επιμέλεια και Διόρθωση κειμένων”

κεφάλαιο 2

Το γραφικό σύστημα της Ελληνικής γλώσσας

κεφάλαιο 3

Μορφολογική και συντακτική πολυτυπία

κεφάλαιο 4

Η Επιμέλεια στην πράξη

κεφάλαιο 5

Μεθοδολογία για την Επιμέλεια

Έννοιες – κλειδιά

Σε αυτό το σημείο θα συγκεντρωθούν όλες οι έννοιες – κλειδιά που θα προκύπτουν από τα άρθρα που πρόκειται να καλύψουν το θέμα

κεφάλαιο (1α) – Τα γλωσσικά και τεχνικά προβλήματα των κειμένων

Το βάρος πρωτίστως θα δοθεί στην ορθότητα της Ελληνικής γλώσσας, και δευτερευόντως στην εφαρμογή των αρχών της τυπογραφίας. Το κριτήριο μας πάντα θα είναι, το τι θεωρείται «λάθος» και τι «σωστό».

Πρώτη προσπάθεια, να προσδιοριστούν τα “είδη των σφαλμάτων“.

Δεύτερη προσπάθεια, να ερευνήσουμε τα γλωσσικά και τυπογραφικά πεδία στα οποία εντοπίζονται τα λάθη.

Ο κύριος στόχος είναι: να οριστούν τα κριτήρια με τα οποία ασχολείται η “Επιμέλεια και Διόρθωση των κειμένων”.

Αμέσως μετά, θα διαχωρίσουμε τις έννοιες “Επιμέλεια” και “Διόρθωση“, ώστε να ξέρουμε σε ποια όρια κινείται ο Επιμελητής και σε ποια ο Διορθωτής.

Τέλος, και το σημαντικότερο, θα προσπαθήσουμε να δώσουμε τον κώδικα δεοντολογίας που οφείλει να ακολουθεί ο Επιμελητής-Διορθωτής απέναντι στον συγγραφέα και στο έργο που αυτός του εμπιστεύεται.

Τι θεωρείται λάθος;

Είναι το πρώτο πράγμα που καλούμαστε να ορίσουμε προκειμένου να θέσουμε το πρώτο κριτήριο, από τα πολλά, βάσει των οποίων θα εργαστεί ο επιμελητής.

«Λάθος» θεωρείται κάθε ορθογραφική, γραμματική, συντακτική, σημασιολογική, εκφραστική ή τυπογραφική απόκλιση σε σχέση με ό,τι θεωρείται γλωσσικά ή τυπογραφικά ορθό ή αποδεκτό.

Και ποιος κανονίζει την ορθότητα;

Η ορθότητα καθορίζεται με βάση τα κριτήρια που έχει θέσει η επίσημη Γραμματική της Ελληνικής γλώσσας. Αυτής της γλώσσας που διδάσκεται στα σχολεία μας, αυτής που συντάσσονται οι νόμοι και χρησιμοποιούν τα δικαστήρια της χώρας, ή γενικότερα αυτής που κάνει χρήση η Δημόσια Διοίκηση.

Και ποιος κανονίζει την αποδεκτότητα;

Η αποδεκτότητα ρυθμίζεται από τα λεξικά της Ελληνικής γλώσσας. Σε αυτά θα δούμε κάποια στιγμή να εντάσσεται κάποια νέα λέξη, ή κάποια γλωσσική έννοια. Όσο τα λεξικά δεν εντάσσουν μια λέξη στις σελίδες τους, σημαίνει ότι αυτή η λέξη δεν έχει ξεπεράσει ακόμα το εμπόδιο της «γλωσσικής επιβίωσής της» μέσα στον προφορικό ή γραπτό λόγο.

Για παράδειγμα, τη λέξη «μπακούρι» πριν κάποια χρόνια δεν την έβρισκες ενταγμένη στην νεοελληνική γλώσσα, αν και πρωτοεμφανίστηκε το 1920. Τώρα την βλέπεις να φιγουράρει στα ετυμολογικά λεξικά. Βέβαια, από τότε η έννοια της λέξης έχει αλλάξει πολλές φορές.

Αντίθετα, η λέξη «παρλαφίγκος» παρ΄ ότι έχει εμφανιστεί στον προφορικό λόγο κάποιας ομάδας ανθρώπων, δεν έχει εμφανιστεί ποτέ σε ετυμολογικό λεξικό και από ότι φαίνεται δεν θα τα καταφέρει ποτέ να επιβιώσει στον αγώνα που δίνουν οι λέξεις να παραμείνουν μέσα στον χρόνο.

Αυτή είναι η έννοια της αποδεκτότητας.

συνεχίζει σε επόμενο άρθρο…


ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

«Η στίξη στη γραπτή επικοινωνία» – Άρης Γιαβρής – έκδοση 2005

«Υπογλώσσια» – Ανδρέας Παππάς – έκδοση 2004

«Εγχειρίδιο της ορθής γραφής» – Δ. Ν. Μαρωνίτης – έκδοση 2013

Γραμματική Νέας Ελληνικής Γλώσσας – Παπαθανασίου Ιωάννης

Ε.Κ.Π.Α. – Σεμινάριο για την «Επιμέλεια κειμένων»

“Το λέμε σωστά; Το γράφουμε σωστά;” – Ίνα Αναγνωστοπούλου, Λία Μπουσούνη  – έκδοση 2013


[άρθρο ο] [άρθρο 1] [άρθρο 2] [άρθρο 3] [άρθρο 4] [άρθρο 5] [άρθρο 6]

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.