Οι Μετοχές και το κόμμα (άρθρο 4)

[άρθρο ο] [άρθρο 1] [άρθρο 2] [άρθρο 3] [άρθρο 4] [άρθρο 5] [άρθρο 6]

 άρθρο 4- Η χρήση του κόμματος με τις Μετοχές

τονισμός μετοχικών προτάσεων (–οντας) (–ώντας)

ρήμα ⇒ κλαίγω // μετοχή ⇒ κλαίγοντας [το (ο) δεν τονίζεται και γράφεται με (ο)]

ρήμα ⇒ γελώ // μετοχή ⇒ γελώντας [το (ω) τονίζεται και γράφεται με (ω)]

Κριτήρια για την τοποθέτηση κόμματος στις μετοχές με κατάληξη (–οντας) και (-ώντας)

όταν η μετοχή…

– (1) επεξηγεί

– (2) δείχνει αποτέλεσμα που οφείλεται στη δράση του ρήματος της ΚΠ (κύριας πρότασης)

– (3) ακολουθείται από άλλες επιρρηματικές φράσεις

όταν η μετοχική πρόταση…

– (4) είναι μεγάλη

– (5) έχει νόημα που συνδέεται χαλαρά με το νόημα της ΚΠ

– (6) είναι ΔΠ (δευτερεύουσα πρόταση) επιρρηματική (χρονική, αιτιολογική, υποθετική, εναντιωματική)

και ταυτόχρονα έχει νόημα που συνδέεται χαλαρά με το νόημα της ΚΠ

τότε για τα κριτήρια (1-6) μπαίνει κόμμα (,)

 

όταν η μετοχική πρόταση…

– (11) εξελίσσεται ταυτόχρονα με την ΚΠ

– (12) είναι μικρή

– (13) όταν το νόημα της μετοχικής συνδέεται στενά με το νόημα της ΚΠ

– (14) η τροπική μετοχή, έχει σχεδόν πάντα στενή σχέση με το νόημα του ρήματος

– (15) όταν το νόημα της χρονικής και αιτιολογικής μετοχής, συνδέεται στενά με το νόημα της ΚΠ

τότε για τα κριτήρια (11-15) ΔΕΝ μπαίνει κόμμα (,)

 

Μιλάμε για τις μετοχικές προτάσεις που εισάγονται με μετοχές που καταλήγουν σε (-οντας) & (-ώντας).

Αυτές λογίζονται σαν επιρρηματικοί προσδιορισμοί. Η μετοχική πρόταση θεωρείται ΔΠ.

 

Ανάλυση παραδειγμάτων:

«Απάντησε στο κάλεσμα του Λόρδου πολύ ευγενικά, στέλνοντας μια ευχαριστήρια κάρτα».

Το (στέλνοντας) είναι το αποτέλεσμα του (απάντησε στο κάλεσμα).

Εφαρμόζεται το κριτήριο (2)

 

«Ανοίξτε το χρηματοκιβώτιο σύμφωνα με τις οδηγίες μας, περιστρέφοντας και ταυτόχρονα πιέζοντας τη ρόδα που βρίσκεται μπροστά του».

Το (περιστρέφοντας) είναι η επεξήγηση.

Εφαρμόζεται το κριτήριο (1)

 

«Κρατώντας ανθισμένα αγριολούλουδα και τριαντάφυλλα στην αγκαλιά της, μπήκε μέσα όλο χαρά».

Είναι μεγάλη πρόταση – εφαρμόζεται το κριτήριο (4)

Η πρόταση επεξηγεί τον τρόπο που αυτή μπαίνει μέσα γελαστή – εφαρμόζεται το κριτήριο (1)

 

«Πήγαινε κουτσαίνοντας».

είναι μικρή πρόταση – εφαρμόζεται το κριτήριο (12)

 

«Δεν είναι δυνατό να τους ξεγελάει έτσι μια ζωή, παίζοντας και γελώντας με τους ψηφοφόρους».

το (παίζοντας, γελώντας) είναι επεξήγηση του τρόπου που τους ξεγελάει – εφαρμόζεται το κριτήριο (1)

 

«Με τέτοιο τρόπο κυβερνούν οι πολιτικοί, διαιρώντας τους ψηφοφόρους»

Το (διαιρώντας) δείχνει το αποτέλεσμα του ρήματος (κυβερνούν) – εφαρμόζεται το κριτήριο (2)

 

 

Όταν στην πρόταση καλύπτεται το κριτήριο (6) –ΔΠ επιρρηματική και ταυτόχρονα χαλαρή σχέση των ΚΠ και ΔΠ-, η μετοχική πρόταση προηγείται της ΚΠ.

 «Τρώγοντας αργά, απολαμβάνεις τη γεύση».

Θα μπορούσαμε να πούμε (όταν τρώμε) στη θέση της μετοχής (τρώγοντας).

Κατά συνέπεια είναι δευτερεύουσα χρονική πρόταση.

Και επειδή ταυτόχρονα η σχέση ΚΠ και ΔΠ είναι χαλαρή  εφαρμόζεται το κριτήριο (6)

 

«Νομίζοντας ότι είχες σχολάσει, άνοιξα την πόρτα του γραφείου».

Θα μπορούσαμε να πούμε (επειδή νόμιζα) στη θέση της μετοχής (νομίζοντας).

Κατά συνέπεια είναι δευτερεύουσα αιτιολογική πρόταση.

Και επειδή ταυτόχρονα η σχέση ΚΠ και ΔΠ είναι χαλαρή εφαρμόζεται το κριτήριο (6)

 

«Ερχόμενος κάποια στιγμή στα μέρη μας, φέρε να δούμε τα παιδιά».

Θα μπορούσαμε να πούμε (αν έρθεις) στη θέση της μετοχής (ερχόμενος).

Κατά συνέπεια είναι δευτερεύουσα υποθετική πρόταση.

Και επειδή ταυτόχρονα η σχέση ΚΠ και ΔΠ είναι χαλαρή εφαρμόζεται το κριτήριο (6)

 

«Αγνοώντας όλους τους κινδύνους, μπήκες στο φλεγόμενο σπίτι».

Θα μπορούσαμε να πούμε (αν και αγνόησες) στη θέση της μετοχής (αγνοώντας).

Κατά συνέπεια είναι δευτερεύουσα εναντιωματική πρόταση.

Και επειδή ταυτόχρονα η σχέση ΚΠ και ΔΠ είναι χαλαρή εφαρμόζεται το κριτήριο (6)

 

«Πιάνοντας το στομάχι του, κατάλαβε ότι είχε χτυπηθεί από μια σφαίρα».

Θα μπορούσαμε να πούμε (όταν έπιασε) στη θέση της μετοχής (πιάνοντας).

Κατά συνέπεια είναι δευτερεύουσα χρονική πρόταση.

Και επειδή ταυτόχρονα η σχέση ΚΠ και ΔΠ είναι χαλαρή εφαρμόζεται το κριτήριο (6)

 

«Γράφοντας γρήγορα και απρόσεκτα στο τετράδιο του, δεν πρόσεξε ότι χύθηκε το νερό πάνω σε αυτό».

Η μετοχή (γράφοντας) ακολουθείται από επιρρήματα (γρήγορα, απρόσεκτα) – εφαρμόζεται το κριτήριο (3)

Θα μπορούσαμε να πούμε (επειδή έγραφε) στη θέση της μετοχής (γράφοντας), η πρόταση είναι αιτιολογική και ταυτόχρονα η σχέση ΚΠ και ΔΠ είναι χαλαρή εφαρμόζεται το κριτήριο (6)

Η πρόταση είναι μεγάλη – εφαρμόζεται το κριτήριο (4)

 

Τι γίνεται όταν η μετοχική πρόταση έπεται της κύριας;

Τα πράγματα εδώ αρχίζουν να δυσκολεύουν. Όταν η μετοχική πρόταση έπεται της κύριας, είναι δύσκολο να διατυπωθεί γενικός κανόνας, δεδομένου ότι ο βαθμός της σύνδεσης των νοημάτων μπορεί να ποικίλλει.

Σε αυτές τις περιπτώσεις:

Η τροπική μετοχή, ως αμεσότερα συνδεδεμένη με το νόημα του ρήματος, δεν χωρίζεται με κόμμα.

Στην ουσία εδώ το κριτήριο είναι ότι η μετοχική ΔΠ δρα ταυτόχρονα με την ΚΠ.

«Περνούσε τα απογεύματα διαβάζοντας και ακούγοντας μουσική».

«Έφυγε κλαίγοντας».

«Γύρισε πεινώντας».

Όλες οι μετοχές δρουν ταυτόχρονα με τα ρήματα – εφαρμόζεται το κριτήριο (11)

Όλες οι μετοχές είναι τροπικές – εφαρμόζεται το κριτήριο (14)

Σε όλες οι προτάσεις η σχέση μεταξύ ΚΠ και ΔΠ είναι στενή – εφαρμόζεται το κριτήριο (13)

 

«Έβγαλε τις βρομιές από το πατάρι χρησιμοποιώντας την ηλεκτρική σκούπα».

Η μετοχή δρα ταυτόχρονα με το ρήμα – εφαρμόζεται το κριτήριο (11)

Η πρόταση είναι τροπική (ο τρόπος που έβγαζε τη βρόμα) – εφαρμόζεται το κριτήριο (14)

Η σχέση μεταξύ ΚΠ και ΔΠ είναι στενή – εφαρμόζεται το κριτήριο (13)

 

«Αυτοί τραγούδαγαν και εμείς χορεύοντας κλείσαμε τη σκηνή».

Η μετοχή δρα ταυτόχρονα με το ρήμα – εφαρμόζεται το κριτήριο (11)

Η πρόταση είναι τροπική (ο τρόπος που έκλεισε η σκηνή) – εφαρμόζεται το κριτήριο (14)

Η σχέση μεταξύ ΚΠ και ΔΠ είναι στενή – εφαρμόζεται το κριτήριο (13)

 

Η χρονική και η αιτιολογική μετοχή, όταν το νόημά τους συνδέεται άμεσα με

τα προηγούμενα, δεν χωρίζονται με κόμμα:

«Κλείσε το παράθυρο φεύγοντας».

Θα μπορούσαμε να πούμε (όταν φύγεις) στη θέση της μετοχής (φεύγοντας).

Κατά συνέπεια είναι δευτερεύουσα χρονική πρόταση – εφαρμόζεται το κριτήριο (15)

Η σχέση μεταξύ ΚΠ και ΔΠ είναι στενή – εφαρμόζεται το κριτήριο (13)

Είναι μικρή πρόταση – εφαρμόζεται το κριτήριο (12)

 

«Δεν σου το είπα θεωρώντας ότι το ήξερες».

Θα μπορούσαμε να πούμε (διότι θεώρησα) στη θέση της μετοχής (θεωρώντας).

Κατά συνέπεια είναι δευτερεύουσα αιτιολογική πρόταση – εφαρμόζεται το κριτήριο (15)

Η σχέση μεταξύ ΚΠ και ΔΠ είναι στενή – εφαρμόζεται το κριτήριο (13)

Είναι μικρή πρόταση – εφαρμόζεται το κριτήριο (12)

 

«Σήκωσε το χέρι του ψηλά, δίνοντας το σύνθημα της επίθεσης».

(α) Θα μπορούσαμε να πούμε (για να δώσει) στη θέση της μετοχής (δίνοντας), δηλαδή είναι τελική πρόταση.

Η σχέση της μετοχικής πρότασης με την ΚΠ είναι στενή – εφαρμόζεται το κριτήριο (13)

Η μετοχική πρόταση έπεται της ΚΠ.

!!! Το κριτήριο (13) δεν θεωρεί απαραίτητο το κόμμα !!!

(β) Θα μπορούσαμε να πούμε (ώστε να δώσει) στη θέση της μετοχής (δίνοντας), δηλαδή είναι συμπερασματική πρόταση.

Η σχέση της μετοχικής πρότασης με την ΚΠ είναι στενή – εφαρμόζεται το κριτήριο (13)

Η μετοχική πρόταση έπεται της ΚΠ.

!!! Το κριτήριο (13) δεν θεωρεί απαραίτητο το κόμμα !!!

(γ) Θα μπορούσαμε να πούμε (επειδή ήθελε να) στη θέση της μετοχής (δίνοντας), δηλαδή είναι αιτιολογική πρόταση – εφαρμόζεται το κριτήριο (15)

Η σχέση της μετοχικής πρότασης με την ΚΠ είναι στενή – εφαρμόζεται το κριτήριο (13)

Η μετοχική πρόταση έπεται της ΚΠ.

!!! Τα κριτήρια (13) & (15) δεν θεωρούν απαραίτητο το κόμμα !!!

 

Και όμως ο συγγραφέας βάζει κόμμα, γιατί θέλει να μετατρέψει τη σχέση της πρότασης από στενή σε χαλαρή.

(δ) Θα μπορούσαμε να πούμε (προκειμένου να δώσει) στη θέση της μετοχής (δίνοντας), δηλαδή η πρόταση επεξηγεί το γιατί σηκώθηκε το χέρι – εφαρμόζεται το κριτήριο (1)

!!! Το κριτήριο (1) απαιτεί το κόμμα !!!

Παρατηρούμε τελικά ότι το θέμα της στίξης με κόμμα είναι πολύ ασαφές και ακολουθούμε την πρόθεση του συγγραφέα.

Δηλαδή θα μπορούσαμε να πούμε ακόμα έναν άτυπο κανόνα που λέει, ότι βάζω κόμμα όταν οι ενέργειες πρέπει (κατά την άποψη του συγγραφέα) να διαχωριστούν.

 

«Σήκωσε το χέρι του ψηλά και, έχοντας ξεχάσει πως δεν είναι η ώρα της επίθεσης το κατέβασε πάλι».

«Τελείωσαν το φτωχικό τους φαΐ, ευχαριστώντας τον Θεό που τους προστάτεψε ακόμα μια μέρα».

 

 

Η μετοχή στη μέση της πρότασης

«Ο δάσκαλος, βλέποντας το νερό να χύνεται κάτω από το θρανίο, βάζει τις φωνές στον μαθητή».

Θα μπορούσαμε να πούμε (επειδή είδε) στη θέση της μετοχής (βλέποντας).

Κατά συνέπεια είναι δευτερεύουσα αιτιολογική πρόταση – εφαρμόζεται το κριτήριο (15)

Θα μπορούσαμε να πούμε (όταν είδε) στη θέση της μετοχής (βλέποντας).

Κατά συνέπεια είναι δευτερεύουσα χρονική πρόταση – εφαρμόζεται το κριτήριο (15)

Βασικά η φράση «βλέποντας το μελάνι να χύνεται κάτω από το θρανίο» είναι παρενθετική και πρέπει να μπει ανάμεσα σε κόμματα.

 

Στις πιο κάτω περιπτώσεις το κόμμα μπορεί να μπει όταν η μετοχική πρόταση είναι αρκετά μεγάλη ή το νόημά της συνδέεται χαλαρά με τα προηγούμενα ή και αν ενδεχομένως επιδιώκουμε να της δώσουμε ξεχωριστό νόημα, π.χ.:

«Κατέβαλε κάθε δυνατή προσπάθεια στο άλμα, θέλοντας πάση θυσία να πετύχει ατομικό ρεκόρ».

Θα μπορούσαμε να πούμε (επειδή ήθελε) στη θέση της μετοχής (θέλοντας).

Κατά συνέπεια είναι δευτερεύουσα αιτιολογική πρόταση

Η σχέση μεταξύ ΚΠ και ΔΠ είναι χαλαρή

 

Η περίπτωση αυτής της πρότασης (που είναι αιτιολογική και ταυτόχρονα η σχέση της είναι χαλαρή) αντιστοιχεί στο κριτήριο (6)

 

Αλλά…

«Έπινε όλο το βράδυ θέλοντας να κοιμηθεί».

Θα μπορούσαμε να πούμε (επειδή ήθελε) στη θέση της μετοχής (θέλοντας).

Κατά συνέπεια είναι δευτερεύουσα αιτιολογική πρόταση και ταυτόχρονα η σχέση μεταξύ ΚΠ και ΔΠ είναι χαλαρή – εφαρμόζεται το κριτήριο (6)

Είναι μικρή πρόταση – εφαρμόζεται το κριτήριο (12)

 

Το μεν κριτήριο (6) απαιτεί κόμμα, το δε κριτήριο (12) δεν απαιτεί.

Είναι από τις περιπτώσεις που δυσκολευόμαστε να αποφασίσουμε. Ο συγγραφέας αποφάσισε να μη βάλει κόμμα για να αποφύγει τη διακοπή του λόγου σε μια τόσο μικρή πρόταση.

 

Αν γράφαμε όμως:

«Χασμουριόταν επίτηδες, θέλοντας να κοιμηθεί»

Τότε βλέπουμε ότι ο όρος (θέλοντας να κοιμηθεί) αποκτά στενή σχέση με το (χασμουριόταν επίτηδες). Κατά συνέπεια το κριτήριο (6) παύει να ισχύει και ισχύει το κριτήριο (13).

Θα μπορούσαμε να πούμε (επειδή ήθελε) στη θέση της μετοχής (θέλοντας).

Κατά συνέπεια είναι δευτερεύουσα αιτιολογική πρόταση – εφαρμόζεται το κριτήριο (15)

Παρ΄ όλο που τα κριτήρια (13) και (15) δεν απαιτούν κόμμα, ο συγγραφέας βάζει κόμμα γιατί θέλει να τονίσει αντίθεση μεταξύ των δύο όρων της πρότασης.

 

Το ίδιο συμβαίνει και όταν η μετοχή δηλώνει κάποια αντίθεση με τα προηγούμενα ή μετριάζει κάπως το νόημά τους, π.χ.:

«Συνέχισε να παλεύει με τα θεριά, νιώθοντας ωστόσο ότι ματαιοπονούσε».

Θα μπορούσαμε να πούμε (αν και ένοιωθε) στη θέση της μετοχής (νιώθοντας).

Κατά συνέπεια είναι δευτερεύουσα εναντιωματική πρόταση και ταυτόχρονα η σχέση μεταξύ ΚΠ και ΔΠ είναι χαλαρή – εφαρμόζεται το κριτήριο (6)

 

Τι γίνεται όταν δεν μπορούμε να καταλάβουμε τι είδους μετοχική πρόταση έχουμε;

Έστω ότι έχουμε την πρόταση:

«Πηγαίνοντας μια φορά τον χρόνο στον οδοντίατρο, εξασφαλίζουμε την καλή στοματική μας υγεία, όπως λέει και ο Ιατρικός Σύλλογος».

Προσπαθώντας να αναλύσουμε την πρόταση θα μπορούσαμε να καταλήξουμε στα εξής:

Θα μπορούσαμε να πούμε (εάν πηγαίναμε) στη θέση της μετοχής (πηγαίνοντας) – πρόταση υποθετική.

Θα μπορούσαμε να πούμε (όταν πηγαίνουμε) στη θέση της μετοχής (πηγαίνοντας) – πρόταση χρονική – κριτήριο (15) – το κόμμα περιττεύει

Θα μπορούσαμε να πούμε (με το να πηγαίναμε) στη θέση της μετοχής (πηγαίνοντας) – πρόταση τροπική. – κριτήριο (15) – το κόμμα περιττεύει

 

Η σχέση μεταξύ ΚΠ και ΔΠ είναι στενή – κριτήριο (13) – το κόμμα περιττεύει

Παρ΄ όλο που τα περισσότερα κριτήρια μας λένε να μη μπει κόμμα, ο συγγραφέας βάζει διότι θέλει να δώσει ισχυρή αντίθεση στους δύο όρους.

 

Άλλο παράδειγμα όπου το κείμενο μας υποδεικνύει το είδος, π.χ.:

«Συνηθίζει να τρώει μιλώντας με κάτι περιθωριακούς».

Θα μπορούσαμε να πούμε (και να μιλάει) στη θέση της μετοχής (μιλώντας) – πρόταση τροπική.

Η μετοχική πρόταση είναι μικρή – εφαρμόζεται το κριτήριο (12)

Η σχέση της μετοχικής πρότασης με την ΚΠ είναι στενή – εφαρμόζεται το κριτήριο (13)

Με τα κριτήρια αυτά δεν πρέπει να πάρει κόμμα

 

Αλλά…αν γράψουμε…

«Έτσι συνηθίζει να τρώει, μιλώντας με περιθωριακούς τύπους».

Το Έτσι επεξηγεί, και η μετοχή επέχει θέση επεξήγησης – εφαρμόζεται το κριτήριο (11)

Η μετοχική πρόταση είναι μικρή – εφαρμόζεται το κριτήριο (12)

Η σχέση της μετοχικής πρότασης με την ΚΠ είναι στενή – εφαρμόζεται το κριτήριο (13)

Με τα κριτήρια αυτά δεν πρέπει να πάρει κόμμα, αλλά ο συγγραφέας θέλει να δώσει έμφαση στην πρόταση και στον τρόπο που τρώει κάποιος βάζοντας κόμμα.

 

Μετοχική πρόταση & σχέση που δημιουργείται (της ΔΠ με την ΚΠ)

«Είχε αναποδογυρίσει τα πάντα. Ψάχνοντας μετά μανίας τα ρολόγια».

[η χρήση της τελείας δίνει πολύ μεγάλη παύση – χαλαρή η σχέση των γεγονότων]

 

«Είχε αναποδογυρίσει τα πάντα· ψάχνοντας μετά μανίας τα ρολόγια».

[η χρήση της άνω τελείας δίνει μεγάλη παύση – λιγότερη χαλαρή η σχέση των γεγονότων]

 

«Είχε αναποδογυρίσει τα πάντα -ψάχνοντας μετά μανίας τα ρολόγια».

[η χρήση της παύλας δίνει μεγάλη παύση – ίδια χαλαρή η σχέση των γεγονότων τους με την άνω τελεία (·)]

 

«Είχε αναποδογυρίσει τα πάντα, ψάχνοντας μετά μανίας τα ρολόγια».

[το κόμμα δίνει ελάχιστη παύση – τα γεγονότα πλέον είναι πολύ κοντά το ένα στο άλλο – ελάχιστα χαλαρή η σχέση των γεγονότων]

μετοχική πρόταση ⇒ …ψάχνοντας μετά μανίας τα ρολόγια.

Η σχέση που υπάρχει ανάμεσα στην ΚΠ και τη μετοχική πρόταση θα αλλάξει ανάλογα με το σημείο στίξης που θα τοποθετηθεί ανάμεσά τους και κατά συνέπεια θα αλλάξει και η σημασία που δίνει ο συγγραφέας στην πρόταση.

συνεχίζει σε επόμενο άρθρο…


ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

«Η στίξη στη γραπτή επικοινωνία» – Άρης Γιαβρής – έκδοση 2005

«Υπογλώσσια» – Ανδρέας Παππάς – έκδοση 2004

«Εγχειρίδιο της ορθής γραφής» – Δ. Ν. Μαρωνίτης – έκδοση 2013

Γραμματική Νέας Ελληνικής Γλώσσας – Παπαθανασίου Ιωάννης

Ε.Κ.Π.Α. – Σεμινάριο για την «Επιμέλεια κειμένων»

“Το λέμε σωστά; Το γράφουμε σωστά;” – Ίνα Αναγνωστοπούλου, Λία Μπουσούνη  – έκδοση 2013


[άρθρο ο] [άρθρο 1] [άρθρο 2] [άρθρο 3] [άρθρο 4] [άρθρο 5] [άρθρο 6]

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.